Početna / Aktuelno / Proslava 100 godina od topličkog ustanka

  • Urednik
  • 0 Views
  • 0 komentara
  • Aleksandar Vučić - Dragana Tončić - načelnik - Pirotski upravni okrug - Aleksandar Vučić - Dragana Tončić - Pirotski upravni okrug -

U nedelju 26.februara, u centru Prokuplja, u srcu Toplice, kod Spomenika Topličanima palim u ratovima 1912–1918 održana je državna ceremonija. Nakon verskog obreda, položeni su lovorovi venci i odate najviše državne i vojne počasti.

Toplički ustanak bio je prvi i jedini ustanak protiv tiranije u bilo kojoj državi okupirane Evrope u Prvom svetskom ratu. Večito pitanje istoričara da li je posledica ustanka bilo još više srpskih žrtava, istorija govori da su upravo srpske žrtve bile uzrok ustanka, a da je toplički ustanak bio u to vreme jedini organizovani ustanak u Evropi. Pobijeno je 20.000 Toličana samo zato što su odlučili da kažu ne, suprostave se bugarskom okupatoru.

Neposredan povod za izbijanje ustanka bila je mobilizacija koju su bugarske vlasti htele da izvrše na teritoriji Toplice, Jablanice i Puste Reke. Srbi su ustali protiv nasilne mobilizacije, i to protiv svojih sunarodnika, bezobzirne pljačke i gušenja svega srpskog. Ustanku je prethodilo povlačenje srpske vojske preko Albanije, pred uspešnom ofanzivom armija Centralnih sila u jesen 1915. godine. U Srbiji su tada formirani organi okupacione vlasti koji su denacionalizacijom, pljačkom i mobilizacijom Srba izazvali revolt i ogorčenje srpskog stanovništva. Te 1916. godine Bugari su oformili regrutne centre i započeli regrutaciju srpskih muškaraca od 18 do 50 godina, kako bi ih poslali u bugarsku vojsku. Istovremeno je započeta i prisilna „bugarizacija“ stanovništva, koja je podrazumevala zabranu srpskog jezika i upotrebe ćiriličkog pisma, zatvaranje srpskih škola, spaljivanje knjiga i zabranu negovanja spskih običaja. Takođe, bilo je zabranjeno koristiti srpska prezimena, pa je, da bi prezimena izgledala kao bugarska, iz srpskih prezimena uklanjan nastavak „ić“ i dodavan nastavak „ov“. Sve to izazvalo je otpor stanovništva.

Ustanike su organizovali i predvodili četvorica vojvoda – Kosta Vojinović, braća Milinko i Toško Vlahović i Jovan Radović. Ustanička vojska od oko 15.000 hiljada boraca sišla je u rano proleće 1917. godine sa planina u ravnice i okupatorske garnizone, zarobila oko 1.000 bugarskih vojnika i oslobodila veliki deo južne Srbije. Najveće borbe vodile su se u dolini južne Morave, na Kopaoniku i na severu Kosova, a opštim narodnim ustankom je stvorena takozvana „Toplička slobodna republika“, koja je trajala mesec dana i obuhvatala je teritoriju Toplice, Jablanice, Jastrepca, istočnih i srednjih predela Kopaonika.

Međutim, ofanzivom centralnih sila i strahovitom represijom u proleće 1917. godine „Toplička slobodna republika“ je slomljena, a u samom topličkom okrugu do temelja je uništeno 55 sela. Uprkos svemu, preostale ustaničke čete su nastavile borbe, pa su do jeseni 1917. godine komitske čete nastavile borbe širom Srbije. U jesen 1917. godine Toplički ustanak je ugušen u krvi, okupatorski vojnici, najviše bugarski, ubijali su ne samo poslednje učesnike pobune, nego i žene, decu i starce.

0 komentara
Ostavite komentar

NAŠI GRADOVI I OPŠTINE